صد و چهل و هفتمین جلسه کمیته کارشناسی شورای گفتگوی دولت و بخش خصوصی

بررسی مسائل و مشکلات فعالان اقتصادی درخصوص سامانه های هوشمند سازی تولید و توزیع گوشت مرغ

رضا فروزانفر- نائب رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی بیرجند در جلسه کارشناسی شورای گفت وگوی دولت و بخش خصوصی استان مورخ ۰۲/۰۶/۱۴۰۵،  ضمن تاکید بر ضرورت استقرار دولت الکترونیک و تسهیل فرایندهای اداری، گفت بخش خصوصی با اصل هوشمندسازی، شفافیت و ایجاد سامانه‌های یکپارچه موافق است؛ لیکن تکثر و پراکندگی سامانه‌های موجود، خود به یکی از موانع جدی فعالیت تولیدکنندگان تبدیل شده است. وی افزود تعدد سامانه‌ها در عمل موجب شکل‌گیری پدیده‌ای موسوم به سامانه‌سازی شده و زمان، نیروی انسانی و سرمایه قابل‌توجهی را از واحدهای تولیدی می‌گیرد. وی در ادامه با اشاره به نمونه‌هایی از سامانه‌های مورد استفاده در زنجیره تولید، توزیع و تجارت محصولات کشاورزی و پروتئینی، (در حال حاضر سامانه‌های وزارت جهاد کشاورزی: سماک (سامانه مجوزهای الکترونیکی کشاورزی )، سامکا (سامانه اطلاعات مکانی)، سانکا (سامانه ثبت و رسیدگی به شکایت سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی)، بازارگاه (سامانه مدیریت خرید و توزیع توزیع نهاده)، ساتیما (سامانه بستر یکپارچه مدیریت زنجیره تامین مرغ)، سماصط (پلتفرم جامع مدیریت اطلاعات صنعت طیور کشور)، سماتیم (سامانه جامع معاملات کالاهای اساسی)، ستکاوا (راهکار هوشمند مدیریت معاملات و تبادلات محصولات و فرآورده‌های کشاورزی)، سماک (سامانه مجوز الکترونیکی کشاورزی)، سیتا (سامانه یکپارچه تسهیلات اعتباری جهاد کشاورزی) سامانه‌های دامپزشکی : سامانه cert (صدور پروانه)،  سامانه GIS(سامانه پایش و مراقبت‌ها از بیماری‌ها)، سامانهtrace   (شناسایی و ردیابی دام و فرآورده‌های خام دامی)،  سامانهIVO (سامانه قرنطینه دامپزشکی) و ده‌ها سامانه‌ مرتبط دیگر از قبیل سامانه جامع تجارت، جامع انبارها، مودیان،  معاملات فصلی،  سامانه‌های صادرات،  ارزش افزوده، تدارکات الکترونیکی دولت و … ) اظهار داشت این تعدد سامانه‌ها، افزون بر تحمیل هزینه‌های سخت‌افزاری، نرم‌افزاری و نیروی انسانی، موجب افزایش هزینه فرصت، احتمال ثبت اطلاعات نادرست، تأخیر در فرایندها و دشواری اصلاح اطلاعات می‌شود. نائب رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی بیرجند افزود در صورت بروز خطا در ثبت اطلاعات، اصلاح آن مستلزم مراجعه و پیگیری از دستگاه‌های مختلف بوده و این امر، بخش قابل‌توجهی از ظرفیت مدیریتی و اجرایی تولیدکنندگان را درگیر می‌کند. وی در ادامه پیشنهاد نمود به‌جای ایجاد سامانه‌های متعدد و موازی، یک سامانه جامع و یکپارچه با امکان دسترسی دستگاه‌های ذی‌نفع، متناسب با سطح نیاز و اختیارات هر دستگاه، طراحی و عملیاتی شود. وی تاکید کرد سامانه جامع انبارها می‌تواند به‌عنوان یکی از بسترهای نسبتا کامل موجود، مبنای توسعه چنین رویکردی قرار گیرد. فروزانفر همچنین به تجربه اجرای برخی سامانه‌ها از جمله «ستکاوا»، «سماتیم» و «ساتیما» اشاره کرده و توضیح داد اگرچه هدف اولیه این سامانه‌ها، شفاف‌سازی زنجیره تولید تا عرضه است اما پیچیدگی فرایند، تعدد کاربران و ضرورت ثبت و تأیید اطلاعات در مراحل مختلف، مشکلات عملیاتی فراوانی ایجاد می‌کند. در این فرایند، مرغدار، کشتارگاه، دامپزشکی، سازمان جهاد کشاورزی، انبارها، واحدهای صنفی و فروشگاه‌ها، هر یک باید در زمان مقرر اطلاعات خود را ثبت و تایید کنند و عدم انجام فرایند توسط هر یک از حلقه‌های مذکور، می‌تواند فعالیت کل زنجیره را متوقف نماید. وی خاطرنشان کرد بخش قابل‌توجهی از مرغداران در مناطق روستایی فعالیت دارند و ممکن است از دسترسی پایدار به اینترنت، تجهیزات لازم یا مهارت کافی برای کار با سامانه‌ها برخوردار نباشند. همچنین، قطعی اینترنت و سایر مشکلات زیرساختی می‌تواند موجب اختلال در ثبت اطلاعات و توقف خرید، فروش یا حمل محصول شود. فروزانفر با اشاره به شرایط فعلی صنعت طیور، اظهار داشت مسئله اصلی تولیدکنندگان در مقطع حاضر، مازاد تولید، دشواری فروش مرغ، تکمیل ظرفیت سردخانه‌ها و محدودیت بازارهای صادراتی است. وی افزود بازارهای هدف صادراتی از جمله افغانستان و عراق نیز محدودیت‌های وارداتی اعمال کرده اند و این مسئله، شرایط را برای تولیدکنندگان دشوارتر کرده است. لذا در چنین شرایطی، تحمیل هزینه‌های جدید ناشی از اجرای سامانه‌های متعدد یا دریافت مبالغی به ازای هر کیلوگرم محصول، فشار مضاعفی بر تولیدکننده و مصرف‌کننده وارد می‌کند. فروزانفر ضمن قدردانی از همکاری و همراهی مسئولان استان به‌ویژه اداره کل جهاد کشاورزی، بیان کرد با توجه به شرایط مناسب و شفافیت نسبی فعالیت واحدهای تولیدی استان، تاکنون فشار قابل‌توجهی بر اجرای کامل برخی سامانه‌ها اعمال نشده است. وی در ادامه خواستار استمرار این رویکرد و پرهیز از اجرای شتاب‌زده سامانه‌های جدید در حوزه مرغ زنده شد. فروزانفر در ادامه پیشنهاد نمود اجرای سامانه‌های جدید، به‌ویژه در حوزه مرغ زنده، حداقل برای مدت پنج تا شش ماه به تعویق افتد تا ضمن رفع مشکلات فنی و اجرایی، فرصت کافی برای مدیریت مازاد تولید، کاهش زیان مرغداران و تثبیت بازار فراهم شود. همچنین پیشنهاد نمود در صورت ضرورت اجرای سامانه هوشمند در حوزه پروتئین، از ظرفیت سامانه‌های موجود زنجیره‌های فعال استان استفاده شده و اطلاعات مورد نیاز دستگاه‌های اجرایی از طریق یک بستر واحد و هماهنگ تأمین شود. مدیرعامل زنجیره یکپارچه تولید گوشت مرغ فروزانفر با اشاره به ظرفیت سامانه جامع انبارها گفت به نظر می‌رسد سامانه جامع انبارها از جمله سامانه‌هایی است که می‌تواند مبنای مناسبی برای ایجاد یک بستر جامع‌تر باشد و ظرفیت‌های آن برای یکپارچه‌سازی اطلاعات مورد توجه قرار گیرد. وی در ادامه به فلسفه شکل‌گیری برخی سامانه‌های هوشمندسازی در حوزه کالاهای اساسی اشاره کرد و گفت بخشی از این سامانه‌ها در دوره‌ای ایجاد شدند که سیاست‌های ارزی و نحوه تخصیص ارز متفاوت بود و دولت برای مدیریت منابع ارزی و نظارت بر جریان کالا نیازمند ابزارهای کنترلی بود. فروزانفر ادامه داد اصل بهینه‌سازی نظام ارزی و مدیریت منابع اقتصادی منطقی و قابل دفاع است، اما شرایط اقتصادی امروز با سال‌های گذشته یکسان نیست و سامانه‌ها نیز باید متناسب با شرایط جدید مورد بازنگری قرار گیرند. مدیرعامل زنجیره یکپارچه تولید گوشت مرغ فروزانفر گفت وقتی شرایط بازار، قیمت‌ها، هزینه تولید، میزان تولید و وضعیت مصرف تغییر می‌کند، طبیعی است که فرآیندهای کنترلی و سامانه‌های مورد استفاده نیز نیازمند به‌روزرسانی باشد. وی با اشاره به وضعیت تولید و توزیع کالاهای اساسی در استان گفت در سال‌های گذشته در حوزه تأمین کالا با کمبودهای جدی مواجه نبوده و تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان و واحدهای صنفی نیز در این زمینه همکاری مناسبی داشته‌اند. تولیدکنندگان استان همواره تلاش کرده‌اند نیاز بازار را تأمین کنند و اطلاعات مورد نیاز مسئولان نیز تا حد زیادی در دسترس بوده است. واحدهای تولیدی استان محدود هستند و دسترسی به اطلاعات و حتی انجام بازرسی‌های میدانی نیز برای دستگاه‌های مسئول امکان‌پذیر بوده است. وی با اشاره به شاخص‌های اقتصادی استان گفت شرایط موجود نتیجه تعامل مناسب میان تولیدکننده، مصرف‌کننده، واحدهای صنفی و دستگاه‌های مرتبط است و باید از این ظرفیت برای تصمیم‌گیری‌های جدید استفاده کرد. فروزانفر در ادامه به نحوه فعالیت سامانه‌های مرتبط با زنجیره گوشت مرغ اشاره کرد و گفت برخی زنجیره‌های تولید مرغ در چند استان فعالیت دارند و به دلیل مازاد تولید، فعالیت آنها محدود به یک استان نیست و ممکن است در استان‌های دیگر نیز توسعه پیدا کند. در برخی استان‌ها سامانه‌هایی برای مدیریت زنجیره تولید گوشت مرغ اجرا شده است که در آن ذی‌نفعان مختلف از مرغدار و کشتارگاه گرفته تا زنجیره تولید، دامپزشکی، انبار و واحد صنفی دارای پروفایل و شناسه مشخص هستند. در این فرآیند، مرغدار زمانی که قصد عرضه مرغ دارد، اطلاعات مربوط به عرضه، میزان و مقصد را در سامانه ثبت می‌کند. زنجیره دریافت‌کننده نیز پس از بررسی، عرضه را تایید می‌کند و فرآیند پس از تاییدهای لازم ادامه پیدا می‌کند. وی افزود هر کشتارگاه نیز ظرفیت مشخصی دارد و میزان کشتار آن بر اساس تعریفی که از قبل انجام شده، تعیین می‌شود. بنابراین کشتار بیش از ظرفیت تعیین‌شده می‌تواند به‌عنوان عرضه خارج از شبکه تلقی شود و تبعات نظارتی و قانونی داشته باشد. پس از طی مراحل مربوط به عرضه، فرآیند وارد سامانه دامپزشکی می‌شود و اطلاعات مربوط به سلامت و حمل مرغ نیز در این مرحله مورد بررسی و تأیید قرار می‌گیرد. وی افزود مرغ زنده باید دارای اطلاعات و شناسنامه مشخص باشد و هنگام ورود به کشتارگاه نیز اطلاعات آن در سامانه ثبت می‌شود. کشتارگاه نیز دارای شناسه و پروفایل مشخص است و فرآیند کشتار و انتقال محصول در بستر سامانه قابل پیگیری خواهد بود. در مرحله بعد، محصول تولیدشده می‌تواند بر اساس نوع عرضه، در بخش‌های مختلف از جمله فله، بسته‌بندی و انجماد تعریف شود و واحدهای صنفی نیز بر اساس منطقه و میزان مصرف روزانه خود، سهم مشخصی برای تأمین کالا داشته باشند. در نهایت با درخواست واحد صنفی، فرآیند خروج محصول از انبار و انتقال آن به فروشگاه نیز در سامانه ثبت و تایید می‌شود و از این نظر، کل زنجیره از تولید تا مصرف قابلیت رصد و رهگیری خواهد داشت. فروزانفر با بیان اینکه چنین فرآیندی در نگاه نخست شفافیت بالایی ایجاد می‌کند، گفت مشکل اصلی در مرحله اجراست. زنجیره تولید گوشت مرغ از چندین حلقه تشکیل شده و اگر حتی یکی از این حلقه‌ها نتواند وظیفه خود را در سامانه انجام دهد، کل فرآیند با مشکل مواجه می‌شود. فروزانفر با اشاره به هزینه استفاده از برخی سامانه‌ها گفت در یک مقطع، بیش از ۲۰ میلیارد تومان برای استفاده از سامانه مرتبط با معاملات مرغ زنده پرداخت شده است. وی افزود علاوه بر هزینه‌های کلی، برای معاملات مرغ زنده نیز به ازای هر کیلو ۵۰هزار تومان دریافت می‌شود که در شرایطی که تولیدکننده با افزایش هزینه‌های خوراک، انرژی، حمل‌ و نقل و سایر نهاده‌ها مواجه است، باید بررسی شود که آیا تحمیل هزینه جدید برای سامانه‌ها در شرایط فعلی منطقی است یا خیر؟! ف این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت پیدا می‌کند که بخش قابل توجهی از این هزینه‌ها در نهایت به قیمت تمام‌شده محصول منتقل می‌شود و مصرف‌کننده نیز آثار آن را در بازار مشاهده می‌کند. فروزانفر با اشاره به موضوع صادرات مرغ گفت اخیرا موضوع صادرات مرغ به افغانستان مطرح شده، اما بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد بازار افغانستان مانند گذشته ظرفیت پذیرش مرغ تولیدی ایران را ندارد و محدودیت‌هایی در این زمینه وجود دارد. وی افزود در کشور عراق نیز شرایط مشابهی وجود دارد و میزان واردات کاهش پیدا کرده است. بنابراین نمی‌توان تمام مازاد تولید داخلی را از طریق صادرات مدیریت کرد. وی تاکید کرد وقتی بازار صادراتی محدود است و از سوی دیگر تولید داخلی نیز بالا است، باید قبل از هر اقدامی جهت تنظیم بازار داخلی، افزایش مصرف و مدیریت تولید برنامه‌ریزی شود. نائب رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی بیرجند در پایان خاطرنشان کرد هدف بخش خصوصی حذف نظارت یا مخالفت با شفافیت نیست؛ هدف این است که هوشمندسازی به‌جای آنکه بار جدیدی بر دوش تولیدکننده بگذارد، واقعاً موجب کاهش بروکراسی، کاهش هزینه‌ها، تسهیل تولید و شفافیت بیشتر در زنجیره شود. بنابراین لازم است پیش از اجرای گسترده سامانه‌ها، شرایط واقعی تولید و بازار استان بررسی و دیدگاه فعالان اقتصادی این بخش در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ گردد.

در ادامه حاضرین در جلسه به نمایندگی از اتحادیه مواد پروئینی شهرستان بیرجند، اتحادیه مرغداران ماکیان شرق، زنجیره های تولید گوشت مرغ و نمایندگان استانداری، اداره کل جهاد کشاورزی، صمت و دستگاه های نظارتی به بیان نظرات کارشناسی پرداختند و نهایتاً مقررگردید طی هفته آتی جلسه ای با حضور نماینده شرکت پشتیبانی سامانه های ملی ساتیما، سماتیم و .. (شرکت مهندسی فن آوری اطلاعات پرتو بیتا) و با حضور نمایندگان تشکل های صنعت طیور استان (نماینده کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی بیرجند، اتحادیه مرغداران ماکیان شرق به نمایندگی از مرغداران استان، اتحادیه مواد پروتئنی شهرستان بیرجند به نمایندگی از واحدهای صنفی استان و مدیران عامل کشتارگاه‌های استان و …) در محل جهاد کشاورزی استان برگزار و موارد مطروحه در جلسه کارشناسی شورای گفتگو بررسی و نتیجه به دبیرخانه این شورا اعلام گردد. همچنین پیشنهاداتی جهت پیگیری در سطح ملی به تصویب رسید.